შემოგვიერთდით
კატეგორია / ეთიკა და რელიგია   734 ნახვა    3 წლის წინ
მღვდელმონაზონი ლეონიდეს მისიონერული საქმიანობა


უჩა ოქროპირიძე

საქართველოს ეგზარხოსმა პალადიმ მღვდელმონაზონი ლეონიდე 1888 წელს კავკასიაში ქრისტიანობის აღმდგენელი საზოგადოების მისიონერად და სკოლათა ინსპექტორად დანიშნა. ამავე წლის იანვარში, როგორც ეპისკოპოს ალექსანდრე ოქროპირისადმი გაგზავნილი  წერილებიდან ირკვევა, ახალგაზრდა მღვდელმონაზონი ლეონიდე დათანხმდა წინადადებას მისიონერული საქმიანობა ეწარმოებინა საინგილოსა და აჭარა-ქობულეთში, სადაც იმ დროს ქრისტიანობას ყველაზე მეტად უჭირდა  (ვარდოსანიძე, 2014: 12) ახალგაზრდა მოძღვარი თავის ამ მისიას უდიდესი კრძალვით, სასოებითა და მოწიწებით უყურებს ამბობს: „მისიონერობა, ანუ მოციქულობა არის ხვედრი ღვთისაგან რჩეულთა და არის ისეთი დიდი, მაღალი და წმინდა მოვალეობა, რომელსაც არა გვარი სოფლიური მოვალეობა არ ეთანაბრება“... (იქვე, 13; ხელნაწერთა ინსტიტუტი.., ფ. 1202) შემდეგ იმავე წერილში ლეონიდე საყვარელ ბიძას აცნობებს, თუ რა უდიდესი როლი შეასრულა მისი ცხოვრების მთავარი გადაწყვეტილების მიღებაში მისმა, ეპისკოპოს ალექსანდრესთან ერთად, ქობულეთში მოგზაურობამ და იქ „თეთროსნის“ ეკლესიის ნანგრევების ნახვამ: „...მისიონერობა, ღვთის განგებამ ჯერ ისევ ბავშვობაში მაქონია სახსოვარში; შემდეგში ამავე ღვთის განგებამ მიჩვენა თვით ადგილიც ჩემი ღვაწლისათვის. ვინ არ მიხვდება, რომ ღვთის განგება და არა უბრალო შემთხვევა იყო, რომ მე თქვენთან ერთად ვიყავ ქობულეთში... და თქვენთან ერთად ვნახე ძველი ეკლესიის ნანგრევი „თეთროსანი“!! ის დრო ჩემთვის დაუვიწყარი იქნება და არის კიდეც. იმ დროსვე შემიყვარდა ქობულეთი; მაშინვე ვიგრძენი ქობულეთლების სიახლოვე და გეფიცებით ღმერთსა,  მას უკან ჩემი გული იქ დარჩა... ღვთის განგებულობის საქმეა ჩემი ბერობაც... თანახმად თქვენი რჩევისა, ჩემი სურვილიც ისაა, რომ საინგილო და ქობულეთში მოვყვე. პირველად იმიტომ რომ, როგორც ზევითაც მოგახსენეთ, ხელი უფლისა პირველად ვცან ქობულეთში და ჩემი გული მას უკან იქ არის; მეორეთ იმიტომ, რომ ამ ქვეყანაში ქართული ენაა და ქართულად შეიძლება სწავლა-ქადაგება“... _ აუწყებს ბერმონაზონი ლეონიდე ეპისკოპოს ალექსანდრე (ვარდოსანიძე, იქვე, 13-15). ამავე წერილში ავტორი საუბრობს რუსთა მიერ კავკასიაში ქრისტიანობის აღდგენის ცდათა უნაყოფობაზე და ამის მიზეზად ასახელებს იმას, რომ „...მქადაგებელნი რუსები იყვნენ. რუსებმა არცერთი კავკასიური ენა არ იციან და არც შეუძლიან შეისწავლონ... რუსი მარტო თავისი რუსობით აფრთხობს ხალხს და ამიტომ ნურავინ იფიქრებს, რუსმა მოახერხოს რამე“... (იქვე).
საქართველოში დაბრუნებული ახალგაზრდა ბერმონაზონი ენერგიულად შეუდგა სამისიონერო საქმიანობას საინგილოში, ფშავ-ხევსურეთში, მთიულეთსა და ოსეთში. იგი „მოქალაქეობრივი თავგანწირულებით დადიოდა სოფლიდან სოფლად, დაბიდან დაბად, კლდე-ღრეებში, მთებს შორის, უშიშრად და შეუპოვრად ბნელსა და ჩრდილსა სულიერის სიკვდილისას მსხდომარე ერთა უქადაგებდა ადვილად გასაგების ქართული ენით სახარების დიდსა სწავლასა“, – გვაუწყებს მისი ბიოგრაფი ილია ნებოძირელი (ნებოძირელი, 1903: 6) და იქვე განაგრძობს: „მან გაამხნევა ქრისტიანობის აღმადგენელი  საზოგადოების მასწავლებლები, გაუღვიძა მოწაფეებს ცნობისმოყვარეობა, აშკარად  შეაგნებინა მოსწავლეთა მშობლებს ბავშვების ქრისტიანულ სარწმუნოებაზედ  აღზრდის უპირატესობა და საჭიროება“ (იქვე).
უნდა ითქვას, რომ საერთოდ აღსანიშნავია ქართული ეკლესიის წარმომადგენელთა დიდი ღვაწლი „კავკასიონის მკვიდრთა შორის მეთვრამეტე საუკუნეში“ ქრისტიანობის აღდგენის საქმეში და სწორედ ქართული ეკლესიის შვილებს – იოსებ სამებელს, იოანე მანგლელს, გაიოზს და სხვებს ეკუთვნოდათ კავკასიაში ქრისტიანობის აღმდგენელი საზოგადოების დაარსების პირველი აზრი  (იქვე, 7; «Духовный Вестник», 1901:).
ოსეთში თავისი მისიონერული მოვალეობის შესრულების დროს მღვდელ–მონაზონ მა ლეონიდემ სოფელ ბესლანში აკურთხა სკოლა–ეკლესია, რომელიც ოსი ეროვნების გუთიევს დაუარსებია («Духовный Вестник», 1891: №2, 36-37;) მანვე საკუთარი უდიდესი ძალისხმევის შედეგად დაარსა სკოლები ოსთა სოფლებში – როკაში, ედესს, კოშკს, ხუმაგულას,  ბერდანს, მაჩხესსა და გალიათში («Духовный Вестник»,1891: №8). იგი დიდი ყურადღებით ეკიდებოდა ოსთა სარწმუნოებრივ და ოსურ სკოლებში არსებულ სწავლების პრობლემებს და გამოაქვეყნა მეტად საინტერესო წერილი ოსთა რელიგიური ცხოვრების შესახებ («Духовный Вестник»,1891: №4, 36-37). მისი ამ მხარეში სამისიონერო მოღვაწეობის პირდაპირ შედეგს წარმოადგენდა ის, რომ „...ჩრდილოეთ ოსეთის ყველა სამრეკლოში არსებობს სკოლა“–აღნიშნავდა ჟურნალი „ივერია“. („ივერია“, № 61, 1901:) 
მღვდელ–მონაზონმა ლეონიდემ დიდი ღვაწლი გასწია საინგილოშიც, სადაც ადგილობ¬რივ მოლებთან დაპირისპირების ფონზე ძალზე რთული იყო სამისიონერო მუშაობა. ყოვლად–სამღვდელო ლეონიდე თავად აღნიშნავს: „საინგილოს მოლები სცდილობენ, რომ  ინგილოთა ახალ-თაობამ არ გაიგოს რა თავისი მამა–პაპების, ეროვნების და დედაენის შესახებ“... (ნებოძირელი, 1903: 8-9; «Духовный Вестник», №5, 1890: 34–38). მიუხედავად ასეთი ვითარებისა მღვდელ-მონაზონმა ლეონიდემ მაინც შესძლო ინგილოთა ნაწილის ქრისტეს რჯულზე დაბრუნება და 1890 წ. მაისში საინგილოში საფუძველი ჩაუყარა ქურმუხის წმ. გიორგის ეკლესიას, 1891 წლის 12 მაისს აკურთხა კახის დედათა სკოლის საფუძველი, 13 მაისს კი თასმალოში ახალი სკოლა-ეკლესია. განსაკუთრებით დიდმნიშვნელოვანი იყო კახის დედათა სკოლის დაარსება, რადგან საინგილოში ქალი  მეტად დაბეჩავებულ მდგომარეობაში იყო და  „დედათა სკოლის გახსნა, – როგორც თავად ლეონიდე აღნიშნავდა, _ ამ მხარეში სასიხარულო მოვლენაა, ღირსი სრული ყურადღებისა და დახმარების“ და ამის გამო იგი სთხოვს საბჭოს დანიშნოს ხსენებულ სკოლაში მასწავლებელი ქალი“ («Духовный Вестник», №17, 1890: 4). 1892 წ. ლეონიდემ  თასმალოში ქრისტიანობაზე მოაქცია 62 სული და ყველანაირად ცდილობდა მტკიცე ნიადაგზე დაეყენებინა  ინგილოთა შორის ქრისტიანობის აღდგენის საქმე, ამასთან პირდაპირ მიუთითებს, რომ „...სტამბოლიდან მოსული ხოჯები და მოლები ინგილოთა და გამაჰმადიანებულ ქართველთა შორის მეტად მავნებელნი არიან. ეს არის ჩვენი გულითადი რწმენა, დამყარებული ამ საკითხის ზედმიწევნით შესწავლაზე“ (ნებოძირელი, 1903: 11).
როგორც მასალიდან ჩანს, მისიონერი ლეონიდე არცთუ იშვიათად მიდიოდა მოლებთან ოჯახებში პოლემიკური ხასიათის საუბართა გასამართავად, მაგრამ ისინი ასეთ საუბრებს გაურბოდნენ; რის გამოც თათრული ენის კარგად მცოდნე ადგილობრივ ჩინოვნიკ (ნაიბი) მერკულოვს მოლები ხალხთან შეურცხვენია, რომ თუ თქვენი სჯული ქრისტიანობაზე უკეთესია, რად გეშინიათ ქრისტიან მისიონერებთან სარწმუნოებაზე კამათის გამართვაო. ამის შემდეგ გამართულ  პოლემიკის (კამათის) შედეგად ინგილოთა 13 ოჯახი  ალიაბადში კვლავ ქრისტიანობას დაბრუნებია. მაგრამ „...ქრისტეს რჯულზე გადასულ ინგილოებს, მოლების ჩაგონებით, თათრებმა ბრძოლა გამოუცხადეს. დახოცვითა და სახლ–კარის დაწვით ემუქრებოდნენ. იმათ საქონელს ნახირშიც აღარ უშვებდნენ. ინგილოებს საქონელი ეკარგებოდათ და ვეღარ პოულობდნენ. იმ დროს ნაიბი მერკულოვიც სხვაგან გადავიდა და ინგილოებს მფარველი აღარავინ ჰყავდა. ამიტომ თათრების შიშით რჯულიდან ისევ გადადგნენ. ვეღარც მისიონერ ლეონიდეს დარიგებამ გამოასწორა საქმე“...–აღნიშნავს თავის ნაშრომში იმ პერიოდში საინგილოში კეთილმოწესედ (ბლაღოჩინი) ნამუშევარი ირადიონ ოქროპირიძე (ოქროპირიძე, 1989: 116). იგივე ავტორი აღწერს რა რუსი ეგზარხოსის მიერ საინგილოში მოგზაურობისას გამომჟღავნებულ ინგილოებისადმი უსულ–გულო დამოკიდებულებას, აღნიშნავს, რომ „... ასეთ უბედურებაში ჩავარდა ჩვენი ერი და თვით ეკლესია იმისთანა უცხვირპირო და უგულო მმართველობის ხელში, რომლებიც მარტო იმ პოლიტიკას მისდევდნენ, რომ ხალხი გავარუსოთო. ცხადია მაგათ ხელში ჩავარდნილი ინგილოები დაჰკარგავდნენ ქრისტიანობას“... (იქვე) ასეთ ვითარებას მისიონერული საქმიანობის დროს თან ერთვოდა უკიდურესი გაჭირვება, ზამთარში სიცივე და თოვლ-ჭყაპი, ცხენით გაუთავებელი მგზავრობისას ძლიერი დაღლილობა, რომლის შესახებაც თავად ლეონიდე ასე იგონებს: „ისე დავიღალე ცხენზე, რომ შკოლის კარებზე ხელით გადმომიღეს ცხენიდამ“... [ვარდოსანიძე, 2014: 17].
დიდი შრომა გასწია მღვდელ–მონაზონმა ლეონიდემ საქართველოს მთიანეთში – თუშ-ფშავხევსურ-მთიულთა შორის ქრისტიანობის გამყარების და მათში სწავლა-განათლების გავრცელების საქმეშიც. მან ამ საქმეს მიუძღვნა არაერთი წერილი (რუსულ ენაზე) («Духовный Вестник», #12, 1891; «Духовный Вестник», 1892: №№2, 10, 11 და სხვ.), რომლებშიც სთხოვდა მართლმადიდებელი ქრისტიანობის აღმდგენელი საზოგადოების საბჭოს, რომ საქართველოს ამ რეგიონში მომუშავე მღვდლისთვის დაენიშნათ ჯეროვანი ჯამაგირი, მათთვის დაენიშნათ საკუთარი მოძღვარი (ბლაღოჩინი, კეთილმოწესე), რომელიც იცხოვრებდა ბარისახოში და ექნებოდა  ჯამაგირი 700 მანეთი. მიწვეულნი იქნენ აქ სამსახურში  სემინარიელები. მთაში სასულიერო კადრების დარჩენის წასახალისებლად ლეონიდეს აუცილებლად მიაჩნდა სხვა საჭირო ღონისძიებების  გატარებაც (ნებოძირელი, 1903: 11-12).
მისიონერ ლეონიდეს ძალისხმევით 1892 წელს გაიხსნა პანკისის სკოლა გაქრისტიანებული ქისტებისათვის, მანვე გახსნა ბარისახოს სკოლა. შემწეობა გაიღო თიღვის, მცხეთის, საფარის, სამებისა და ჯვრის ტაძრებისათვის. მისივე შუამდგომლობით ქრისტიანობის აღმდგენელმა საზოგადოებამ გაიღო ხარჯები ქურმუხის (3.000 მანეთი), თასმალოს (4.000 მანეთი) ყორნისის (4.000 მანეთი) და სხვა ტაძრების აღსადგენად (იქვე, 12–13).
ახალგაზრდა მისიონერის ნაყოფიერი მოღვაწეობა აღფრთოვანებას იწვევდა მის თანამედროვე სასულიერო მოღვაწეთა შორის; მაგრამ მღვდელ-მონაზონ ლეონიდესაც არ აკლდა ეჭვით მომზირალნი და მოშურნენი, რომელთა შესახებ იგი გულდაწყვეტილი წერს: „... ყოველთვის საქმე, მეტადრე კეთილი დევნული ყოფილა და ახლაც ასეა. ჯავრით სკდებიან, როგორ თუ ამ გუშინდელმა ღლაპმა გვაჯობა და ჩვენ ჭაღარა შერეულებს თავს დაგვაჯდაო... ჯიბრისგან აღარ იციან რა ქნან, რევენ და მიბუნტებენ ხალხს, მათში ავრცელებენ ჩემზედ ცუდ ხმებს და მამცირებენ ხალხის თვალში“... (ვარდოსანიძე, 2014: 20). თუმცა აქვე უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ საქართველოს მაშინდელი ეგზარხოსი  პალადი დიდად აფასებდა და თანაუგრძნობდა ახალგაზრდა მღვდელ-მონაზვნის თავდადებულ, სასარგებლო და ნაყოფიერ მოღვაწეობას. ამიტომაც 1892 წელს ლეონიდე დანიშნული იქნა იოანე ზედაზნელის მონასტრის წინამძღვრად იღუმენის ხარისხით, 1893 წლის 6 მაისს იგი აღყვანილი იქნა არქიმანდრიტის ხარისხში და დაინიშნა ხირსის წმ. სტეფანეს მონასტრის წინამძღვრად, ამავე წლის ნოემბერში კი დანიშნეს ქართლ-კახეთის ეპარქიის მონასტერთა წინამძღვრად (ბლაღოჩინი, კეთილმოწესე). მან  გააცოცხლა და გაამშვენიერა ხირსის მონასტერი და ეკლესიის აღმშენებლის წმ. სტეფანე ხირსელის საფლავს დაადგა ლუსკუმა, ტაძარი გაანახლა და მასთან დაარსა საეკლესიო სამრევლო სკოლა, რომელსაც ინახავდა საკუთარი ხარჯით. არქიმანდრიტ ლეონიდეს სასულიერო სამსახურეობრივი კარიერა შემდგომშიც აღმავლობით წარიმართა და იგი მონაწილე იყო არა ერთი სასიკეთო საზოგადოებრივი და ეროვნული საქმისა.
1898 წლის 17 აპრილს არქიმანდრიტი ლეონიდე აღყვანილი იქნა გორის ეპარქიის მღვდელმთავრის ხარისხში. ეპისკოპოსად კურთხევის შემდეგ მისმა მეუფებამ წარმოთქვა მეტად შთამბეჭდავი სიტყვა, რომელიც ასე დაამთავრა: „ვმადლობ მეუფესა ცხოვრებისა ჩემისასა, რომ მიჩვენა მე ჩემის  მსახურების ადგილი მშობლიურს და ნაცნობს მხარეში, იმ მხარეში, რომელიც ძველი დროიდგან ცნობილია ქრისტეს წმიდა სწავლისადმი შეურყეველი ერთგულებით და თავისუფალია ცრუ სწავლათა და განდგომილებათა ბადეთაგან“ («Духовный Вестник», №9, 1898: ; ნებოძირელი, 1903: 14-18).
მღვდელ-მონაზონ ლეონიდეს მისიონერული მოღვაწეობა და საერთოდ, მისიონერული საქმიანობისადმი მისი დამოკიდებულება ნათელი მაგალითია ქართული სამღვდელოების ამ ერთ-ერთი ყველაზე თვალსაჩინო წარმომადგენლის უდიდესი მართლმადიდებლური, ჭეშმარიტი ქრისტიანული რწმენის მსახურებისა.
მეტად მნიშვნელოვანი და თავისი შინაარსის სიღრმით ორიგინალურია, რომ ჯერ კიდევ ახალგაზრდა მღვდელმონაზონ ლეონიდეს თავისი სასულიერო ცხოვრების განსაკუთრებული, მისიონერული ეტაპის განმსაზღვრელად შემოყავს ისეთი საკრალური მოტივი, როგორიც უძველესი ქართული სალოცავის „თეთროსნის“ ნანგრევთა მისტიური გავლენის გააზრებაა სამისიონერო საქმიანობის დასაწყებად. ამასთან მღვდელმთავარ ლეონიდეს ამ გააზრებაში მართლაც არის რაღაც მისტიური და წინასწარმეტყველური –მისი დიდი სულიერი ცხოვრება ქობულეთში „თეთროსნის“ ნანგრევების მიერ აშლილი წარმოსახვით დაიწყო და საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენით, და ბოლოს, მისი საჭეთმპყრობელობით დასრულდა. ეს კი იმის მაჩვენებელია, რომ მღვდელმთავარ ლეონიდეს ამ დიდ გზაზე ყოველთვის წინ მიუძღოდა უფლის მადლით გაბრწყინებული რწმენა და მისდამი უდიდესი სასოება, რაც იმაზე მიგვანიშნებს, რომ იგი კეთილმოქმედი  საქმიანობით წმიდანებად შერაცხულ დიდ წინაპართა  ღირსეული შთამომავალია.

გამოყენებული ლიტერატურა და წყაროები:
ვარდოსანიძე ს., საქართველოს კათოლიკოს პატრიარქი უწმინდესი და უნეტარესი ლეონიდე (1861–1921 წ.წ.), თბ., 2014;

ხელნაწერთა ინსტიტუტი.., ფ. 1202 _ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი, ეპისკოპოს ალექსანდრე ოქროპირიძის არქივი, ფ. 1202;

ნებოძირელი ი., იმერეთის ეპისკოპოსი ლეონიდი, თბ., 1903;
 
«Духовный Вестник», 1901: - Духовный Вестник Грузинского Экзархота за 1901 г. Юбилейный номер.
«Духовный Вестник»,  №2, 1891 г.;
«Духовный Вестник», №8, 1891 г.;
«Духовный Вестник», №4, 1891 г.;
«Духовный Вестник», №5, 1890;
«Духовный Вестник»,   №17, 1890 г.; 
«Духовный Вестник»,  №2, 1892 г.;
«Духовный Вестник»,  №10, 1892 г.;
«Духовный Вестник», №11, 1892 г.;
«Духовный Вестник»,  №9, 1898 г.
«Духовный Вестник»,  №12, 1891 г.;
ჟურნ. „ივერია“, №61, 1901;
ოქროპირიძე, 1989: _ ოქროპირიძე ირ., ქრისტიანობა საინგილოში და ინგილოთა ყოფა XIX საუკუნის მიმწუხრსა და XX საუკუნის დასაწყისში, ჟურნ. „მნათობი“, №12, 1989;